Mrożenie szokowe – różnice między tradycyjnym zamrażaniem a obniżaniem temperatury w krótkim czasie

Administrowanie zapasami żywności wymaga dostosowania warunków przechowywania do tempa pracy, rodzaju produktów i planowanego terminu ich wykorzystania. W zakładach przetwórczych ważne jest nie tylko utrzymanie adekwatnej temperatury, niemniej jednak również zarządzanie przepływu surowców między odbiorem dostawy, przygotowaniem, obróbką i magazynowaniem. Na każdym z takowych etapów mogą pojawić się inne kłopoty.

Towar dostarczony w kilku dużych partiach zajmuje więcej miejsca niż mniejsze dostawy, a nagłe powiększenie ilości produktów może utrudnić zachowanie ustalonego porządku. W takich warunkach komory chłodnicze wymagają przemyślanego rozmieszczenia żywności oraz określenia zasad korzystania z dostępnej przestrzeni. Nie bez znaczenia pozostaje sposób układania opakowań, ponieważ zastawienie kanałów przepływu powietrza może wpływać na rozkład temperatury. Warto również uwzględnić różnice między wskazaniem czujnika a temperaturą panującą w konkretnym miejscu urządzenia. Częste otwieranie drzwi, wkładanie wielkiej ilości towarów jednocześnie i niewłaściwe rozmieszczenie zapasów mogą powodować okresowe wahania warunków. Z tego powodu kontrola nie powinna ograniczać się do odczytu z panelu. W współzależności od rodzaju żywności znaczenie mają także wilgotność, czas przechowywania oraz oddzielenie produktów surowych od gotowych do spożycia.

W produkcji posiłków przygotowywanych z wyprzedzeniem ważnym elementem jest organizacja czasu po zakończeniu gotowania. Szybkie schładzanie pozwala skrócić okres, w którym temperatura potrawy stopniowo spada po obróbce cieplnej. Ma to znaczenie w głównej mierze przy przygotowywaniu dużych porcji zup, gulaszów, sosów czy dań przeznaczonych do późniejszego pakowania. Przebieg chłodzenia uzależniony jest od gęstości potrawy, jej objętości i rodzaju naczynia. Duża ilość jedzenia umieszczona w głębokim pojemniku może oddawać ciepło znacznie wolniej niż ta sama ilość podzielona na mniejsze porcje. W praktyce powinno się natomiast uwzględniać także sposobów sprzętu, liczbę dostępnych pojemników oraz przestrzeń potrzebną do ich ustawienia. Zbyt duża liczba naczyń w jednym urządzeniu może utrudniać wymianę powietrza i wydłużać cały proces. Kontrola temperatury powinna obejmować środek produktu, ponieważ pomiar wykreowany przy powierzchni nie zawsze odzwierciedla warunki panujące wewnątrz. Niezwykle ważny jest też moment rozpoczęcia chłodzenia oraz czas potrzebny na osiągnięcie niezbędnej temperatury. Pozostawienie potrawy na stanowisku roboczym przez dłuższy okres może sprzyjać namnażaniu drobnoustrojów, dlatego sposób postępowania powinien wynikać z ustalonych procedur higienicznych. W sytuacji różnych rodzajów żywności nie powinno się samoczynnie używać identycznych parametrów, ponieważ ich skład i struktura wpływają na tempo oddawania ciepła.

W odróżnieniu od chłodzenia proces zamrażania wiąże się z powstawaniem lodu wewnątrz produktu. Mrożenie szokowe polega na szybkim obniżaniu temperatury, a jego przebieg zależy między innymi od wymiarów porcji, początkowej temperatury żywności i wydajności urządzenia. W przetwórstwie wykorzystuje się je do różnorakich grup towarów, w tym warzyw, mięsa, ryb a także przygotowanych wcześniej potraw. Każda z takowych dziedzinie może wymagać innego podejścia. Drobne kawałki żywności mają zwykle inną dynamikę zamrażania niż spore bloki albo grube porcje, dlatego wielkość produktu powinna być uwzględniona przy kształtowaniu procesu. Znaczenie ma także zawartość wody i sposób rozmieszczenia żywności na tacach. Jeśli poszczególne elementy stykają się ze sobą w sposób ograniczający przepływ powietrza, zamrażanie może trwać dłużej, niż zakładano. Szybkość procesu wpływa na wielkość powstających kryształków lodu, co może przekładać się na strukturę tkanek i ilość płynu uwalnianego w trakcie rozmrażania. Nie jest to natomiast jedyny czynnik decydujący o jakości produktu. Istotne pozostają również jego świeżość przed zamrożeniem, wcześniejsza obróbka i warunki późniejszego składowania. Powinno się prócz tego odróżnić osiągnięcie niskiej temperatury na powierzchni od zamrożenia całej porcji. W sytuacji dużych produktów środek może wymagać znacznie więcej czasu, dlatego ocena procesu powinna uwzględniać rzeczywiste parametry produktu, a nie wyłącznie czas pracy urządzenia.

Przy planowaniu procesów chłodniczych trzeba brać pod uwagę też zużycie energii, częstotliwość obsługi i obciążenie instalacji. Wkładanie ciepłych produktów do urządzenia przeznaczonego do przechowywania już schłodzonej żywności może powodować wzrost temperatury wewnątrz i wpływać na warunki dotyczące pozostałych zapasów. Z tego względu chłodzenie po obróbce cieplnej i późniejsze przechowywanie powinny być organizowane zgodnie z przeznaczeniem poszczególnych urządzeń. Znaczenie ma też stan techniczny instalacji. Nieszczelne drzwi, zabrudzone elementy zamiany ciepła albo nieprawidłowe wskazania czujników mogą utrudniać utrzymanie założonych parametrów. W praktyce warto przeanalizować powtarzające się odchylenia i sprawdzać, czy wynikają z niedociągnięcia, przeciążenia sprzętu czy sposobu organizacji pracy. Osobną kwestią jest dokumentowanie temperatury i czasu przechowywania poszczególnych partii. Takie zapisy ułatwiają odtworzenie przebiegu procesu w przypadku stwierdzenia niezgodności. Należy także uwzględnić warunki transportu wewnętrznego, ponieważ przemieszczanie żywności między stanowiskami może wiązać się z okresową zmianą temperatury. Produkty powinny być oznaczane w sposób umożliwiający ustalenie ich pochodzenia i daty przygotowania, a surowce powinno się oddzielać od potraw gotowych do spożycia. Szczegółowe zasady postępowania zależą od rodzaju żywności, obowiązujących wymagań i przyjętych procedur sprawdzeniu. Odpowiednie rozplanowanie pracy wymaga więc uwzględnienia nie tylko i wyłącznie parametrów urządzeń, ale także wielkości produkcji, dostępnej przestrzeni i kolejności wykonywanych czynności.

Zobacz również: mrożenie szokowe.

Rekomendowane artykuły